De muziek kreeg maar liefst vijf bolletjes in de NRC, maar de regie slechts twee. Inderdaad klonk er tijdens het terechte applaus bij het einde van Der Fliegende Holländer ook boe-geroep, en dat was gericht tegen de regie van Martin Kusej.

Wat heeft de beste man misdaan? Volgens het NRC was de regie vooral weinig consequent, en laat hij een wel erg frisse wind door Wagners wensen. Nou ja zeg. Ik geef het je te doen. Wagner staat niet bekend om z'n subtiele emoties, dus als je er wat menselijks en begrijpelijks van wil maken, moet je interpreteren en vrijheden nemen. Dat gebeurt toch wel eens vaker bij regieën in de Stopera, zo heb ik wel eens ergens gehoord. Als je dan de regie zo slecht recenseert, moet je toch met wat betere argumenten aankomen. Jordi Koopman van Operamagazine doet dat, bijvoorbeeld, een stuk beter. Trouw heeft een wat optimistischer recensie.

Nu ben ik zelf geen groot Wagner-fan. Hij heeft prachtige muziek geschreven (één van de films die ik ieder jaar bekijk is Apocalypse Now, en de vlucht van de Walküre is dáár natuurlijk prachtig), maar met de Teutoonse sprookjes a la In de Ban van de Ring en Harry Potter doe je me geen groot plezier. En van al dat koper de hele tijd gaan mijn oren tuteren. Er zijn mensen die de de Nibelungenring een paar keer gezien hebben. Ongeveer 15 uur, afhankelijk van de tempi. Nou, doe mij maar alleen de hoogtepunten.

Dat neemt niet weg dat Wagner natuurlijk tot de aller-allergrootsten van de muziekgeschiedenis behoort, en dat een regisseur die zijn verhaal relevant probeert te maken daar alleen al voor alle lof verdient. Ik begreep het ook niet altijd, maar denk dat Kusej vooral wilde laten zien in wat voor fantasiewereld de cruisegangers leven, dat het mythische noodlot dat de Holländer tart dichterbij is dan je wil, en dat de dood geen overwinning en bevrijding is, zoals de Wagneriaanse ontknoping luidt, maar het gevolg kan zijn van iets plats als jaloezie en onbegrip. Immers: Senta springt niet de Holländer achterna om daarna met hem in de hemel opgenomen te worden, maar wordt door een jaloerse Erik (haar ex-vriendje) met een geweer doodgeschoten.

Nuja, misschien zie ik het allemaal wel verkeerd, maar ik heb me -als niet-liefhebber van Wagner- toch een hele avond goed vermaakt. Het boe-geroep en de slechte recensie in de NRC waren, in my humble opinion, dan ook ongepast. Een bolletje meer had best gekund. En ik ben erg benieuwd wat Kusej er zelf over te zeggen heeft.

De werkelijkheid waar banken en verzekeraars mee moeten leren leven geldt ook voor makelaars en andere aanbieders van diensten: mensen willen steeds preciezer weten wat ze geleverd krijgen. Kwaliteitspredikaten zijn niet langer vanzelf sprekend; er moeten aantoonbare bewijzen voor geleverd kunnen worden. Een harde leerschool voor veel dienstenleveranciers die zichzelf zagen als onaantastbare "sterke merken" die nu voor de commissie als De Wit en Davids moeten bewijzen dat ze het toen met de kennis van nu allemaal anders hadden gedaan. Terwijl ik er nog wel een glas wijn op wil zetten dat er toen helemaal niet naar kritiek geluisterd werd; gepercepieerde superioriteit maakt immers blind voor eigen fouten, doof voor kritiek, en onvoorbereid op de Kladderadatsch die wel moet volgen, want spreuken 16:18 gaat altijd op. 

Ook in het onderwijskan die oud-nieuwe realiteit aan relevantie groeien. Gisteravond was er een open dag van een Als Zeer Goed Bekend Staande School (AZGBS), waar we wel geinteresseerd in zijn. Na een kopje koffie en een keurige introductie gingen we mee met een docent die in een klaslokaal ons iets zou vertellen en antwoord zou geven op onze vragen.

Helaas. Het werd een deceptie. Verder dan de cirkelredenering volhouden dat het een AZGBS was omdat er nu eenmaal sprake was van een AZGBS kwam hij niet. Hoe vindt begeleiding van kinderen die het wat moeilijker hebben plaats? (dat gaat heel goed). Hoe wordt met ouders gecommuniceerd? Is er een nieuwsbrief, een maandelijkse update? (dat gaat heel goed). Wat doet u nu anders hier dan u op een andere school zou doen (dat gaat heel goed, hier doen we wat meer aan grammatica). Doen jullie mee met project XXXXX, waarbij extra béta-vakken aangeboden worden (ja, we hebben hier die vakken. dat gaat heel goed).

Eén moment van kracht van de docent was dat hij op de vraag hoe het met het drugsgebruik op school gesteld is (een vooroordeel met betrekking tot deze AZGBS) antwoordde dat hij iedere dag clean naar huis ging. Verder dat het wel eens voorkwam en dat hij in de 16 jaar die hij op de AZGBS werkte maar één keer een leerling uit de bank heeft zien vallen. Een hele geruststelling, maar of er een actief ontmoedigingsbeleid was, of er samengewerkt werd met politie, of een ander teken dat het de school zou interesseren kwam er niet.

Moet je dan als ouder alleen maar blij zijn met een AZGBS omdat je dan kan zeggen "mijn kinderen zitten op de AZGBS"? Nonchalance en argumenten dat de AZGBS zo goed is omdat ie zo goed is. Het afdraaien van een verplicht nummer. Maar geen specifieke aanpak anders dan het "hoog leggen van een lat", geen vakinhoudelijke verdieping, geen gezag, geen inspiratie, geen betrokkenheid, geen eruditie, kortom niets van wat je van een AZGBS zou mogen verwachten.

Maar als je de lat voor jezelf niet hoog legt, hoe kan je dat dan met enig gezag voor anderen doen?

Vanavond weer -het leek wel een eeuwigheid- naar de opera: de klassieker Le Nozze di Figaro in de Stopera in Amsterdam. Bijna vier uur ambachtelijk opera kijken; en dan zie je dat dit niet voor niets één van de grote opera's van één van de grootste componisten is.

Ahja... de Opera... Het wonder van verhaal, muziek, theater, mise-en-scène, mise-en-place, en -wat ik vooral interessant vind- de achtergrond waartegen zich één en ander afspeelt.

Nu begint iedere opera (dixit Bart Tromp) met "een man wordt verliefd op het verkeerde meisje". Ja, maar dan! Dan ontspant zich (zie de tweet van Erik Schilp) een verhaal waar John Lanting het ook mee doet, met als hoogtepunt natuurlijk een kast waarvan de man denkt dat de minnaar van zijn vrouw erin zit, terwijl de vrouw zegt dat er een andere vrouw in zit (terwijl ze weet dat haar minnaar er in zit), waarop de kast opengaat in inderdaad de andere vrouw erin zit (want de minnaar van de vrouw kon ontsnappen).

Ik denk dat de recensies morgen wisselend zullen zijn. Het decor was conventioneel, Susanna miste af en toe volume en Figaro had een prachtige stem maar was wat driftig. De tempi waren soms wat aan de trage kant. Maar toch... prachtig en vermakelijk. Mooi multimediaal ook, met zogenaamd beelden van beveiligingscamera´s.

Maar dan het verhaal! De Nozze is buiten een complex liefdesverhaal vooral een aanklacht tegen de arrogantie van de macht. In de jaren vlak voor de Franse revolutie een actueel gegeven. De graaf houdt vast aan jus primae noctis maar Figaro zingt, nauwelijks verholen: "als u wilt dansen, doet u dat op mijn muziek". Misschien het meest sprekende voorbeeld van opstand tegen de heersende klasse; maar door het hele verhaal zie je dat de aristocratie er steeds meer rekening mee moet houden dat ze ook maar gewone mensen zijn. Mozart heeft overduidelijk sympathie voor de gewone man die de eigen werkelijkheid van de elite doorziet.

Die achtergrond, in combinatie met de meeslepende muziek, maken het voor mij nog steeds één van m´n favorieten. En juist vanavond had ik het nodig, want het is soms begrijpelijk dat iemand met verantwoordelijkheid zich soms niet aan de wet houdt. Maar daar hoort wél bij dat je je aan de regels houdt, en dus dat je de de overwegingen die hebben geleid tot de daden goed worden uitgelegd. Dat niet doen mag niet onbestraft blijven. Rechtvaardigheid is meer dan je aan de wet houden. Soms zelfs ánders dan je aan de wet houden. Maar nooit onuitgelegd, nooit alleen op basis van uitsluitend privileges, en al helemaal nooit zonder er rekenschap over uit te leggen. Die tijd hebben we gehad.

Van de 100 gevaarlijkste kruispunten van Nederland bevinden zich er 13 in Rotterdam; drie in de deelgemeente Feijenoord, waar ik nu precies een jaar weg ben. Een paar dagen geleden vond ik bij het opruimen een kladblokje waar ik in 2006 de voorlopige portefeuilleverdeling op heb geklad. Ik heb absoluut geen spijt van de portefeuilles die ik gekozen heb, maar ik ben wel altijd geinteresseerd geweest in één portefeuille die ik niet had, en dat was verkeer en vervoer.

Rotterdam-Zuid is niet gebouwd voor mensen, maar voor de industrie. Treinen, boten, industrie en vrachtwagens moesten elkaar zo efficiënt mogelijk kunnen bereiken, en in de ruimte die overbleef, woonden de mensen die het werk moesten doen. De fysieke infrastructuur van Rotterdam-Zuid is traditioneel dan ook dramatisch slecht. Er zijn verschillende verkeersvisies geweest, maar samen met de toegenomen verkeersdrukte, eisen van bewoners (ten aanzien van bereikbaarheid en parkeermogelijkheden) en onvoorziene omstandigheden, blijft het een weerbarstige materie. In Rotterdam zijn nog steeds sommige woonwijken ingeklemd tussen verkeersstrommen, in plaats van dat die wijken ontsloten worden.

Juist het onderwerp van de fysieke infrastructuur is er één waarover politieke keuzes gemaakt moeten worden. Ten eerste moeten natuurlijk verkeersonveilige situaties bestreden worden. Daarnaast moet er een verkeersplan gemaakt worden waarbij mensen elkaar kunnen bereiken. Wijken mogen nooit meer ghetto´s worden. Veilige wegen helpen daarbij.

(met dank aan Dennis Willemse)

Friedenslied
(Tekst: Pablo Neruda/Bertolt Brecht; Muziek: Hanns Eisler)

Friede auf unserer Erde!
Friede auf unserem Feld,
daß es auch immer gehöre
dem, der es gut bestellt.

Friede in unserem Lande!
Friede in unserer Stadt,
daß sie den gut behause,
der sie gebauet hat.

Friede in unserem Hause!
Friede im Haus nebenan!
Friede dem friedlichen Nachbarn,
daß Jedes gedeihen kann.

Friede dem Roten Platze
und dem Lincoln-Monument!
Und dem Brandenburger Tore
und der Fahne, die drauf brennt!

Friede den Kindern Koreas
und den Kumpels an Neiße und Ruhr!
Friede den New-Yorker Schoffören,
und den Kulis von Singapore!

Friede den deutschen Bauern
und den Bauern im großen Banat!
Friede den guten Gelehrten
eurer Stadt Leningrad!

Friede der Frau und dem Manne!
Friede dem Greis und dem Kind!
Friede der See und dem Lande!
Daß sie uns günstig sind.

Als kind ben ik in een ketel socialisme gevallen, en daar hou je toch wat van over. Ik heb leren lezen in De Waarheid, kan me de Waarheidsfestivals (met Oleg Popov) en partijcongressen (met Tara Singh Varma, Ella Vogelaar en haar toen nog breiende echtgenoot Onno Bosma) herinneren, en ben zelf lid geweest van het ANJV (het werd een teleurstelling: mensen van buiten Amsterdam waren daar eigenlijk niet welkom, en er liepen wel heel vreemde mensen in rond) en zelfs van de CPN. Ik bleef dat totdat ik -naar goed familiegebruik- geroyeerd werd als lid. Wegens wanbetaling (eigenlijk was het meer desinteresse) maar toch nog ruim voordat de CPN opging in Groen Links. Later was ik zelfs nog even lid van de VCN (nu NCPN)  en als jullie het niet verder vertellen wil ik hier best erkennen dat ik in de jaren '80, onder andere samen met Remko van Broekhoven waar ik nu dus al een kwart eeuw jaar mee bevriend ben, behoorde tot de heroprichters van de CJB was. De omgangsvormen binnen de CPN zijn genoegzaam beschreven en het laat zich raden dat ik me vanaf ongeveer het moment dat ik zelf bier mocht kopen politiek anders ben gaan ontwikkelen, maar toch bekruipt me af en toe een vreemde heimwee.

Ook Marcus Bakker ben ik een paar keer tegengekomen. Eén keer staat me goed bij. Ik was een jaar of 16, en had net zijn boek Wissels (voor mijn lijst!) gelezen. Hij vond het leuk dat ik -telg uit een befaamd communistengeslacht- CPN-lid was geworden en dat ik z'n boek gelezen had, en gaf me op weg naar het station van Leiden een lesje over het belang van het democratisch centralisme: het marxistisch-leninistische uitgangspunt dat je je als loyaal partijlid niet in het openbaar kritisch mag uitlaten over de partijpolitieke lijn.

Ik heb wel eens familieleden gevraagd waarom ze nou en masse communist geworden waren. Het antwoord was simpel: ze hadden gehoord dat in de Sovjet-Unie verschoppelingen politieke macht hadden gekregen. En dat wilden ze ook. En met die politieke macht wilden ze een rechtvaardiger samenleving. Eentje waar het niet uitmaakte welk ras je had of hoe rijk je ouders waren. Zo simpel was het. Maar wat me vooral opviel bij veel communisten was de mate waarin ze politiek bedreven. Veel van de mensen die ik toen nog wel eens tegenkwam waren wel meer betrokken bij de politieke organisatie, en beleefden zwaardere persoonlijke politieke consequenties dan af en toe een vergadering bijwonen of een flyer uitdelen. Sommigen waren in Spanje geweest, veel hadden er in het verzet gezeten, enkelen waren statenloos of hadden in een concentratiekamp gezeten. In de Koude Oorlog kwamen er behoorlijk wat op een zijspoor te staan. Maar veel van hen gingen toch maar door, vanuit de glasharde overtuiging dat die betere wereld er alleen kon komen met hún inzet. Scholing, strijd, actie en verzet. Desnoods met de uiterste consequentie van sociaal isolement, werkloosheid of erger.

En hoewel die inzet regelmatig secte-achtige trekjes vertoonde, kunnen we er af en toe nog best wat van leren. Politiek gaat uiteindelijk niet over meningen, maar over levens.

Tijdens het debat in de Rode Hoed hadden we het ook nog even over die vreemde mijnheer Enait. Hij wil niet opstaan voor rechters omdat "alle mensen gelijk zijn". Iemand in het publiek zag dat als teken van de toenemende Islamisering van de maatschappij. Ik ben daar wat minder bang voor; gedurende de barensweeën van de multiculturele samenleving zullen er aan de ene kant extreme figuren als deze Enait zijn, aan de andere kant extreme anti-moslims, maar zal -hopelijk- het grootste gedeelte van de mensen zich gedragen als het grootste gedeelte van de mensen zich doorgaans gedraagt: redelijk, met een gemiddelde mening die soms een beetje de ene kant op neigt, en dan weer een keertje de andere kant. Dat wil niet zeggen dat je de extreme meningen niet moet bespreken/aanpakken/verbieden/bestraffen/bedialogiseren *), maar je moet je ook niet gek laten maken.

Deze wartaal sprekende en zichzelf Mohammed Faizel Ali bin Mohammed Racheed bin Mohammed Karamullah bin Mohammed Enait noemende mijnheer gaat er helemaal aan voorbij dat als je opstaat voor rechters, je dat niet doet omdat je zou denken dat die rechters meer waard zijn. Je doet dat voor het instituut dat zij vertegenwoordigen: de rechterlijke macht. Opstaan voor rechters betekent zichtbaar waarde hechten aan de rechtspraak.

Zo is het ook met handen geven aan ministers. Ik kan me best wat voorstellen bij beperkingen van begroetingsrituelen. Zo zoen ik zelf niet graag mannen (wat in sommige culturen toch als normaal beschouwd wordt), en vind ik het overdreven om -als je iemand net 5 minuten kent- meteen al de begroeting meteen die verplichte 3 zoenen te geven (ibid.). Maar ik vind weer wel dat je een Minister of Koningin een hand moet geven als die aangeboden wordt. Vooral omdat je daarmee niet zozeer die mens als mens ontmoet, maar in haar functie. Logischerwijs zou hieruit kunnen volgen dat als onze Kroonprins mij zou willen begroeten met een zoen, ik dat moeten accepteren. Gelukkig lijkt me die situatie hypothetisch, vooral omdat - en daar komt een zwak punt in dit betoog - het zoenen van mannen onderling géén onderdeel uitmaakt van de normale omgangsvormen en het geven van een hand wel. En daarmee raak je aan een ander belangrijk punt: ook al zijn er bepaalde dingen "normaal"; zoals bij alle handelingen tussen mensen werkt het beter als ze door verleiding tot stand komen, dan door dwang.

Maar hoe dan ook: hier zie je maar dat symboliek belangrijk is. Symboliek gaat immers over normen. Daarom is die discussie over de 4-mei-herdenking zo belangrijk. Ambassadeur Läufer wil daar bij zijn, want, zegt hij,  de relaties tussen Duitsland en Nederland zijn sterk verbeterd. Hij is de laatste tijd al bij meer herdenkingen over de Tweede Wereldoorlog geweest en daarbij merkt hij vrijwel geen weerstand meer.

Dat mag zo zijn, maar tijdens die bijeenkomst wordt stilgestaan bij iets waar Duitsland toch een *ahum* niet onbelangrijke rol had. De conseqenties van die rol zijn voor veel mensen nog dagelijks voelbaar, en voor Nederland een belangrijk nationaal trauma en nationale les. Al in het najaar van 1945 werd gezegd dat "dat gezeur over die oorlog maar eens afgelopen moest zijn".

Ik kan me heel wat voorstellen bij de stilte die de ambassadeur tussen 20.00 en 20.02 uur wil beleven. De ambassadeur is ongetwijfeld een beminnelijke man en de weerstand tegen individuele Duitsers is zeker afgenomen, maar op de Nationale herdenking een vertegenwoordiger van het land neerzetten als symbool van -tsja, van wat eigenlijk?- is een brug te ver.

Daarom mag de ambassadeur van Duitsland dan ook best op de 4 mei-bijeenkomst op de Dam komen; als hij maar tussen de gewone mensen gaat staan. Of tussen de andere ambassadeurs, als die ook uitgenodigd worden. Maar de symboliek van de herdenking vervangen door de symboliek van "wat zijn we nu toch een grote vrienden" is niet correct.

*) streep door waar mogelijk