Timing is alles, in de politiek, en ik vind het dan ook niet helemaal toevallig dat Ed Nijpels een paar uur voordat het kabinet valt laat weten dat hij opstapt als voorzitter van het ABP. Klein nieuws valt in het niets bij groot nieuws, en groter nieuws dan een vallend kabinet is er gewoon niet.

In het kielzog van al het nieuws van de laatste paar dagen zijn veel mensen benieuwd hoe het nou toch gaat met die monsteroperatie van de 20 (eigenlijk 19) commissies die zich bezighouden met heroverwegingen die moeten leiden tot €35 miljard (dank je Borre) aan bezuinigingen. Goed nieuws daarover: in de persconferentie van de demissionaire premier konden we horen dat die uiterlijk 1 mei naar de kamer gestuurd kunnen worden, zodat ze inzet kunnen zijn van de verkiezingen. Bravo.

Maar is dat zo? 1 mei worden ze aan de kamer gestuurd, wat betekent dat er hooguit vijf weken over gesproken kan worden. De verkiezingsprogramma's zijn op 1 mei allang klaar, dus daar kunnen ze niet meer in worden meegenomen, laat staan dat de voorstellen, zoals het hoort, door de politieke partijen besproken kunnen worden.

Bovendien: waar is nou die versnelling? Tijdens het debat op 8 december zei de Minister President al dat de voorstellen eind april klaar zouden zijn en zo spoedig mogelijk na weging naar de kamer zouden gaan, zodat ze betrokken zouden kunnen worden bij de behandeling van de begroting voor 2011.  Letterlijk:

Wij sturen geen doorrekeningen. Dat is niet beoogd. Wij zullen de rapporten van de werkgroepen niet naar het CPB sturen. Het kan ook in de tijd niet. Die zullen ergens in april aanstaande gereed kunnen zijn.

Kortom: geen versnelling maar eerder een vertraging, waarbij bovendien de Nederlanders de mogelijkheid wordt ontnomen de voorstellen eerst fatsoenlijk in partijverband te bespreken, alvorens ze inzet te maken van de verkiezingen. Tel daarbij op dat uitsluitend bewindspersonen van CU en CDA betrokken zullen zijn bij de totstandkoming van de voorstellen, en je kan niet anders dan tot de conclusie komen dat er nogal wat werk aan de winkel is voor de verse oppositie van de PvdA, willen we dat er een maatschappelijk debat kan ontstaan over deze majeure operatie.

NB: De datum waarop de 20 commissies met hun voorstellen moeten komen is vervroegd naar 1 april. De verkiezingsprogramma's zullen half april al vastgesteld worden, dus dat geeft weliswaar wat tijd om ze op de congressen vast te stellen, maar al teveel discussies zullen er niet over gevoerd kunnen worden.

Eén van de hoogtepunten van de Nederlandse poëzie is De schand in de Breveningse Hoerkous van Battus (1981):

Scheel Heveningen was een vlooi der prammen. Ver weg op zee zag men een pissende vink. De gatbasten waren gezoodnaakt het land te verstraten en riepen in hun kloten buiten lont. Ze kakten hun poffers, en streken elkaar kak in het gelaat. Enkelen kwakten zaad, anderen kakten zalm langs een touw. De guitspasten neukten de bok van het dak. Niets werd gered dan tien linnen tepels en een lul van een predikant in de harige kut van een vinnige pissersvrouw.

Ik bied op voorhand mijn excuses aan aan mensen die hier aanstoot aannemen, maar meld er wel bij dat het allemaal mijn woorden niet zijn, dus dat maakt het minder erg.

Ik moest eraan denken omdat dat "elkander strak in het gelaat kijken" begon natuurlijk al een paar weken, zo niet een paar maanden geleden. Of de gemeenteraadsverkiezingen meespeelden aan gene zijde van de tafel weet ik niet, maar het resultaat is nu natuurlijk wel dat de gemeenteraadsverkiezingen (waarbij "landelijke" overwegingen toch al belangrijk zijn), er een eigen dimensie van krijgen. De laatste peilingen wijzen uit dat de PvdA 4 zetels "in de plus" staat, althans ten opzichte van de vorige peiling, want ten opzichte van de vorige verkiezingen staan we er nog steeds 14 "in de min".

Verkiezingsuitslagen zijn een "zero-sum-game", wat betekent dat dat wat de één verliest, door de andere gewonnen wordt. In totaal blijft er immers altijd hetzelfde aantal zetels te verdelen.

Waar ik me meer zorgen over maak, is het verlies in vertrouwen in de democratie. In 2007 gingen 2,5 miljoen stemgerechtigden niet naar de stembus, ik kan me voorstellen dat dat er meer worden. Een ander verlies is dat de brede volkspartijen verliezen ten koste van partijen "aan de flanken"; in tegenstelling tot de brede partijen kunnen die het zich minder veroorloven compromissen te sluiten.

Een belangrijke stimulans voor het verlies in het vertrouwen van de democratie is het verlies aan omgangsvormen. Belangrijke Nederlandse staatskundige uitgangspunten als de Ministriële verantwoordelijkheid (het kabinet spreekt met één mond, legt verantwoording af aan de kamers, is verantwoordelijk voor het beleid van voorgaande kabinetten) worden uitgehold, om over de parlementaire omgangsvormen maar te zwijgen. Om over de huidige parlementaire omgangsvormen maar te zwijgen: de keren dat Gerdi Verbeet de leden eraan moest herinneren via de voorzitter te spreken zijn ontelbaar.

Besluiteloosheid, waar dit kabinet van beticht wordt, lijkt me niet de belangrijkste reden om vertrouwen te verliezen. Niet alleen zijn er behoorlijk wat belangrijke besluiten genomen door dit kabinet; mensen die éénzijdig kijken naar daadkracht herinner ik er maar weer eens aan dat inderdaad beslissingen beter en sneller en effectiever gekozen worden door een sterke leider met een geweer, maar dat de belangrijkste functie van de democratie, en alles wat erbij hoort, het instandhouden van die democratie is.

Ik hoop daarom dat de politici weer snel de weg naar de fatsoenlijke omgangsvormen weten te vinden en het snel weer gaan hebben over wat ze willen bereiken in en met ons land. Op een fatsoenlijke manier.

Het is aswoensdag en iedereen mag een kruisje komen halen, maar niet iedereen mag naar communie. Het debat van gisteravond over het rapport Davids ging vooral over "de kennis van nu", wat me inspireerde tot de volgende carnavalskrakers:

Met de kennis van nu, dronk ik enkel nog maar jus, trala die trala da la la *)
Met die kennis van toen zou ik het ook nu niet meer doen, trala die trala da la la
Met de kennis van me zus ging ik naar de kermis dus trala die trala da la la

Maar het is allemaal natuurlijk al verdrietig genoeg. Hoewel nogal wat kamerleden met goede bedoelingen televisiestudio's aflopen om in Waku Waku de kloof te verkleinen, wordt die kloof met debatten als deze natuurlijk alleen maar groter. Een volstrekte meta-werkelijkheid ontstaat: terwijl iedereen kan zien dat de portee van het Rapport Davids is dat de kamer verkeerd is ingelicht en dat op verkeerde (of géén) gronden is besloten goedkeuring te verlenen aan de inval in Irak gaat de discussie over wie daar nú verantwoordelijk voor is. En dat is dan niemand. Of iedereen. Ook goed. In ieder geval ik niet zoals ik vroeger was.

Ik vrees dat het vrijdag zo verder gaat, maar dan met de omgekeerde argumentatie: we hebben toen, met de kennis van toen gezegd dat we weg zouden gaan, en zeggen dus nu datzelfde. Dat zou allemaal al "gewoon" erg genoeg zijn, ware het niet dat gisteravond in ieder geval één belangrijk uitgangspunt van ons staatsrecht ten grave gedragen is: dat van de ministriële verantwoordelijkheid. In het Nederlands staatsbestel staat centraal (en dat heeft iets met de geschiedenis te maken), dat het kabinet het algemeen belang dient. De verantwoordelijkheid van een minister reikt veel verder dan alleen de verantwoordelijkheid voor zijn eigen handelen: verantwoordelijkheid voor het handelen van de Koning(in), van het kabinet als geheel, en zelfs dat van het functioneren van het staatsbestel. Ook al ben je er zelf niet debet aan. Nauwkeurig omschreven: de gezamenlijke en afzonderlijke aanspreekbaarheid van ministers op het doen en laten van de regering bij de behartiging van het algemeen belang en de vervulling van taken die aan het ambt van minister zijn verbonden.

In het geval van Irak staat in het rapport Davids duidelijk wie wat waar waarom en met welke kennis gedaan heeft. Dat het debat vernauwd wordt tot een whodunnit is een verlies voor de democratie. En juist de democratie in stand houden is het belangrijkste wat een politicus of bestuurder kan doen.

*) update: de werkelijkheid is vaak grappiger dan de humor: Erica Terpstra zou met de kennis van nu minder gedronken hebben.

De muziek kreeg maar liefst vijf bolletjes in de NRC, maar de regie slechts twee. Inderdaad klonk er tijdens het terechte applaus bij het einde van Der Fliegende Holländer ook boe-geroep, en dat was gericht tegen de regie van Martin Kusej.

Wat heeft de beste man misdaan? Volgens het NRC was de regie vooral weinig consequent, en laat hij een wel erg frisse wind door Wagners wensen. Nou ja zeg. Ik geef het je te doen. Wagner staat niet bekend om z'n subtiele emoties, dus als je er wat menselijks en begrijpelijks van wil maken, moet je interpreteren en vrijheden nemen. Dat gebeurt toch wel eens vaker bij regieën in de Stopera, zo heb ik wel eens ergens gehoord. Als je dan de regie zo slecht recenseert, moet je toch met wat betere argumenten aankomen. Jordi Koopman van Operamagazine doet dat, bijvoorbeeld, een stuk beter. Trouw heeft een wat optimistischer recensie.

Nu ben ik zelf geen groot Wagner-fan. Hij heeft prachtige muziek geschreven (één van de films die ik ieder jaar bekijk is Apocalypse Now, en de vlucht van de Walküre is dáár natuurlijk prachtig), maar met de Teutoonse sprookjes a la In de Ban van de Ring en Harry Potter doe je me geen groot plezier. En van al dat koper de hele tijd gaan mijn oren tuteren. Er zijn mensen die de de Nibelungenring een paar keer gezien hebben. Ongeveer 15 uur, afhankelijk van de tempi. Nou, doe mij maar alleen de hoogtepunten.

Dat neemt niet weg dat Wagner natuurlijk tot de aller-allergrootsten van de muziekgeschiedenis behoort, en dat een regisseur die zijn verhaal relevant probeert te maken daar alleen al voor alle lof verdient. Ik begreep het ook niet altijd, maar denk dat Kusej vooral wilde laten zien in wat voor fantasiewereld de cruisegangers leven, dat het mythische noodlot dat de Holländer tart dichterbij is dan je wil, en dat de dood geen overwinning en bevrijding is, zoals de Wagneriaanse ontknoping luidt, maar het gevolg kan zijn van iets plats als jaloezie en onbegrip. Immers: Senta springt niet de Holländer achterna om daarna met hem in de hemel opgenomen te worden, maar wordt door een jaloerse Erik (haar ex-vriendje) met een geweer doodgeschoten.

Nuja, misschien zie ik het allemaal wel verkeerd, maar ik heb me -als niet-liefhebber van Wagner- toch een hele avond goed vermaakt. Het boe-geroep en de slechte recensie in de NRC waren, in my humble opinion, dan ook ongepast. Een bolletje meer had best gekund. En ik ben erg benieuwd wat Kusej er zelf over te zeggen heeft.