Transparantie in politiek en lobby

De aangekondigde Kamervragen van Van Gerven (SP) over een werkbezoek van Erik Ziengs (VVD) aan de tabaksindustrie zijn meer dan opmerkelijk: Alleen in een totalitaire staat worden Kamerleden aan de band van de Regering gelegd.

Vanochtend zijn er opmerkelijke Kamervragen aangekondigd: Van Gerven (SP) wil aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport mondelinge vragen stellen over het bericht dat VVD-woordvoerder Ziengs een werkbezoek heeft gebracht aan de tabaksindustrie, wat in conflict is met het protocol (Tabaknee.nl, 6 februari 2017).

FCTC

De achtergrond is dat in 2015 dezelfde Staatssecretaris een brief heeft gestuurd aan de Nederlandse Gemeenten met een waarschuwing tegen de omgang met de Tabaksindustrie en met name de verderfelijke lobbyisten daarvan. De oorsprong daarvan is gelegen in artikel 5.3 van het WHO-Kaderverdrag  inzake tabaksontmoediging, ook wel aangeduid met de afkorting FCTC. Dat artikel (In setting and implementing their public health policies with respect to tobacco control, Parties shall act to protect these policies from commercial and other vested interests of the tobacco industry in accordance with national law) is in Nederland verder uitgewerkt. In de brief aan de Nederlandse Gemeenten wordt deze manier van werken, die geldt voor Nederlandse ambtenaren, ter kennis gesteld aan de Gemeenten.

Het protocol ontmoedigt niet-noodzakelijk contact met de tabaksindustrie en waarschuwt voor lobbytechnieken, die soms niet altijd als zodanig herkenbaar zijn. Het op strategische plekken creëren van rookzones , bijvoorbeeld: die kunnen weliswaar overlast verminderen, maar bij aantrekkelijke duidingen ook juist het roken aanmoedigen.

Lobby

Op zich is het correct om niet al te naïef te zijn bij de omgang met lobbyisten. Als lobbyist zeg ik dat zelf ook altijd: uiteindelijk is mijn doel om je te overtuigen. Maar een goede lobbyist is gebaat bij een langdurige relatie en het verschaffen van inzicht in het krachtenveld en alle belangen die er spelen, zodat een Kamerlid, ambtenaar of andere persoon die onderdeel is van het besluitvormingsproces daar zijn of haar voordeel mee kan doen.  Ik begrijp ook dat het Ministerie van VWS op geen enkele manier wil meewerken aan het stimuleren van tabaksgebruik, en als ex-verslaafde kan ik die inspanningen alleen maar toejuichen.

Maar er is meer. De doelstelling van de website Tabaknee is onder andere het verschaffen van inzicht in hoe de tabaksindustrie en haar lobby werkt. Interessant, want het laat zien hoe organisaties verweven zijn, en hoe de industrie, net als andere industrieën, overigens rechtstreeks en via belangen- en koepelorganisaties beleid probeert te beïnvloeden.  Deze inzet op transparantie is toe te juichen: het komt maar al te vaak voor dat politici en ambtenaren eigenlijk niet weten met wie ze eigenlijk praten, en wat het doel van het gesprek is. Soms richten bedrijven NGO’s op, of financieren ze indirect, met als doel via een omweg beleid te beïnvloeden. Als niet bekend is wie de uiteindelijke afzender van de boodschap is, heet dat astroturfing. Astroturf is een Amerikaans merk kunstgras: het is dus nep-grassroots. Grassroots lobbyen is als niet een vertegenwoordiger van het bestuur of directie van een bedrijf politici of ambtenaren benadert, maar “gewone burgers” of “- achterban”. Een succesvolle manier van lobbyen want politici vernemen graag uit de eerste hand wat er speelt.

Transparantie

Tabaknee zou er goed aan doen om de transparantie die zij opleggen aan de tabaksindustrie ook op zichzelf van toepassing te verklaren. De site wordt gemaakt door de Stichting Rookpreventie Jeugd en de gelden worden beheerd door het Nederlands Kanker Instituut. Er is geen financieel jaarverslag van de Stichting (althans niet on-line beschikbaar; althans, ik kan het niet vinden), en er is dus ook niet te controleren of de Stichting niet -bijvoorbeeld- wordt gesteund door de farmaceutische industrie (er zitten nogal wat artsen in het bestuur) met als doel hun imago op te poetsen. Ik zeg niet dat het zo is, maar makkelijk controleerbaar is het niet.

Staatsrecht

Maar er is nog wat anders. Het protocol voor de omgangsvormen ziet op het gedrag van ambtenaren. Kamerleden hebben een eigen bevoegdheid en alleen in een totalitaire staat kan een Minister het gedrag van gekozen volksvertegenwoordigers bepalen. Dat een Kamerlid schijnbaar als verlengstuk van een Stichting een klacht deponeert in de Tweede Kamer brengt gevaren met zich mee: als de Stichting bijbedoelingen heeft of onderdeel is van een intransparante lobby kan dat niet de bedoeling zijn. Maar dat het ene Kamerlid nu het andere Kamerlid niet in een publiek één-op-ééndebat, een openbare brief of desnoods op het Plein in een duel ter verantwoording roept, maar de indruk wekt hem door de Staatssecretaris op het matje te laten roepen is Staatsrechtelijk onjuist en de omgekeerde wereld.  Het is nóg ingewikkelder: de Stichting Tabaknee heeft een klacht ingediend bij het Presidium van de Kamer over het bezoek, en de SP gaat daar nog eens overheen met vragen aan de Staatssecretaris.

Een gekozen Kamerlid legt verantwoording af aan de kiezer. De vraag van Van Gerwen is dus op zijn minst opmerkelijk, maar verdient het om plenair behandeld te worden zodat duidelijk kan worden hoe de SP de relatie tussen de Regering en de Volksvertegenwoordiger ziet.

Update: zie onderstaand antwoord op de klacht van TabakNee van de Kamergriffier. Hoort u het ook van iemand anders 🙂

Reacties (2) Reageer

  1. Geachte heer Baruch,
    De Stichting Rookpreventie jeugd is een ANBI, op de website van de ANBI kunt u het jaarverslag over 2015 vinden inclusief een financieel jaarverslag. U had mij overigens ook kunnen mailen of bellen (0620616743) De voorzitter van de SRPJ, de secretaris (ikzelf) en de penningmeester en de rest van het bestuur werken om niet. Het NKI doet voor ons tegen een zeer laag uitsluitend de financiële administratie en verzorgt ook de accountantsverklaring. We hebben helemaal niets met de tabaksindustrie te maken, we krijgen wel aanbiedingen binnen van de farmaceutische industrie, maar die wijzen we allemaal af.
    We zijn als de dood om van wie dan ook afhankelijk te zijn.Geld hebben we uit twee onverdachte bronnen (1) het KWF en (2) het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.

    Misschien is het handig dat u op onze site nog eens nakijkt waarom wij vinden dat contacten van parlementariërs met de tabaksindustrie ongewenst zijn (http://www.tabaknee.nl/nieuws/nieuws/33-nieuws/475-longartsen-dagen-staat-voor-rechter-om-overleg-met-tabaksindustrie). Dat heeft alles te maken met de ellende die het gevolg is van tabak. Ik heb bijna 40 jaar in het NKI gewerkt en de ellende als gevolg van volstrekt overbodige ziekten als longkanker is onbeschrijfelijk. Het zelfde geldt voor een reeks andere ziekten tgv roken. De longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker moeten dagelijks mensen een doodvonnis mededelen.
    Mijn probleem is vooral dat een parlementariër als Ziengs geen idee heeft waar hij het over heeft en ook niet wil luisteren. Tabak is een volksgezondheidsprobleem en de politiek (Ziengs) moet het niet zien als een verdienmodel voor de tabaksbranche. Hoe je het ook wendt of keert, juridisch zit Ziengs verkeerd. Het FCTC verdrag heeft ook werking voor parlemetariers. Hij staat niet boven de wet, al hij denkt hij dat geloof ik van wel.

    Enfin dat is het zo’n beetje.

    Met vriendelijke groet,

  2. http://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1062-regeerakkoord-unieke-kans-om-tabaksramp-aan-te-pakken
    Frits van Dam blijft maar jokken…. “De laatste VVD-woordvoerder op tabak Erik Ziengs zag er onlangs nog geen been in bij tabaksproducent BAT op bezoek te gaan, terwijl hij dat helemaal niet mag volgens de internationale verdragen die ook Nederland ondertekend heeft.”

Reageren